مثنوی معنوی و مشتري گرايي:

ما ندانستيم  اي  خوش  مشتري              چون  كه  دانستيم  تو  اولي  تري 

مر  شما   را نيز   در    سوداگري              دست  كي جنبد چو نبود مشتري

مشتري خواهي به هردم پيچ پيچ              چه داري كه فروشي؟ هيچ هيچ 

 مشتري    را  صابران     دريافتند              چون سوي هر مشتري نشتافتند

آن كه  گردانيد  رو زان    مشتري               بخت  واقبال  و   بقا  شد    زوبري 

 
      بيت سوم  بر  بازاريابي هاي بي پشتوانه  تاكيد  دارد.  بيت چهــارم اين مساله را گوشزد مي كند كه مشتري هاي  عمده  و اصلي  را شناسايي كنيد و  روي آنها سرمايه گذاري نماييد  درحالي  كه  بعضــي  ازسازمانها اينگونه مشتري هارا  رهاكرده ودربازارهاي فرعي سرمايه گذاري مي كنند.

نتيجه

دنياي امروز مديريت، يك نگاه هرمونوتيك مي طلبد. نگـــاهي كه از منظر تأويل ها و تفسيرها بتوانيم به آنچه كه داريم،بينديشيم.                                                       
كتــــــابهاي بزرگي چون مثنوي مي توانند مايه الهام ما باشند كه اگر نمي توانيم سخن نو درافكنيم، سخن نو ديگران را مقبول تر كنيم.                                           

         
قرنها بگذشت و اين قرن نويست         ماه آن ماه است و آب آن آب نيست 

قرنها بر  قرنها  رفت  اي   همام           وين  معاني    برقرار     و     بردوام.

 

 

برگرفته از:ماهنامه تدبیر شماره 153

 

به نظر شما؟؟

کدام یک از هزینه های سازمان باید خذف شود؟

کدام یک از هزینه های سازمان باید مورد بازنگری قرار گیرد؟

 کدام یک از هزینه های سازمان با توجه به اصل فزونی منافع بر مخارج معقول به نظر نمی رسد؟

 

 ((گوش به زنگ هزینه های اندک باشید. یک شکاف کوچک می تواند یک کشتی بزرگ راغرق کند))

بنجامین فرانکلین

Business  process  improvement

بهبود مستمرفرایند

برای موفقیت سازمان نگرش مدیران وکارکنان اهمیت زیادی دارد

 

((اینکه  آیا شما  چنین می اندیشید  که  می توانید یا اینکه چنین می اندیشید که نمی توانید- به هر حال – راه شما درست است))

هنری فورد 

 

 

 

 

( در  دامنه  کوه سنگ های  زیبای   فراوانی  وجود

دارند ولی خانه نیستند. وقتی ما درصدد ساختن 

این خانه برآییم  باید  ابتدا  توده های بی نظم

 امور را با روش منظم ترکیب کنیم...) 

 

                                                                                                                                                                (هنری  پوان کاره)

 

 

 

 

 بانکداری الکترونیک و گسترش آن طی سالهای اخیر یکی از دغدغه های بزرگ مسئولان واقتصاد دانان کشور بوده است. تعیین کارمزد برای انجام عملیات بانکی پرداخت قبوض ,معرفی مزایا ونحوه انجام بانکداری الکترونیک,دوره های آموزشی بانکداری الکترونیک در شعب برخی از بانک ها از جمله اقداماتی بوده که در جهت گسترش بانکداری الکترونیک در کشور بکار گرفته شده است.تصویر زیر نمایانگر موفقیت کلیه برنامه های گسترش بانکداری الکترونیک است به طوری که بانکداری از بانک ها به سوپر مارکت ها گسترش یافته به نظر می رسد طی روزهای آتی شاهد پرداخت وجه وسایر خدمات بانکی در سوپر مارکت ها باشیم!!!!

 

 

 

 گاهی اوقات صف های طولانی و خسته کننده بانک مراجعین را کلافه می کند وصحنه های جالب و خنده داری را رقم می زند تصویر زیر یکی از این صحنه ها است که یک وبلاگ نویس خوش ذوق آن را شکار کرده است.

 

انک, بانک ,فروشگاه لوازم خانگی و باز هم بانک....

آنچه در بالابیان شد تصویری است که از ابتدای فلکه دوم صادقیه تا ستارخان به چشم می خورد این نمونه کوچکی است از آنچه در پایتخت می گذرد.

 این روزها در کشور شاهد اخبار و تبلیغات رسانه ای مختلفی هستیم که در آن بانک ها و موسسات مالی و اعتباری از افتتاح شعب جدید خود در تهران یا شهرهای دیگر خبر می دهند.

 

 

در واقع طی سالهای اخیر و به ویژه با ورود بانک های خصوصی به عرصه فعالیت شاهد ماراتنی در تاسیس شعبه های بانکی بوده ایم به گونه ای که چهره خیابان ها به خصوص در سال های اخیر با بالارفتن تابلوهای متعدد از بانک های دولتی و خصوصی تغییر بسیاری کرده است.

این وضعیت که بیشتر جنبه رقابتی پیدا کرده و بانک های مختلف کوشیده اند در تمامی خیابان ها و نقاط مهم شهری برای خود مغازه ای خریداری کنند کم کم در حال تبدیل شدن به وضعیت نگران کننده ای است که تبعات آن مطمئنا در آینده نزدیک دامن خود بانک ها و اقتصاد کشور را خواهد گرفت.

با توجه به پیشرفت های فراوان بانک های داخلی در عرضه خدمات بانکداری الکترونیکی لزوم تاکید فراوان بر توسعه فیزیکی شعب و ترویج خدمات شعبه محور جای سوال دارد و بی شک باعث از بین رفتن تاثیر کلیه تبلیغات و اقدامات فرهنگی می شود.گسترش خدمات مبتنی بر بانکداری اینترنتی و موبایلی و همچنین ارتقا کیفی این خدمات برای افزایش رضایت مندی و اطمینان عمومی برای استفاده از این خدمات می تواند راه کار گرایش مردم به سمت خدمات خود سلف سرویس و خارج از شعبه باشد.

از سوی دیگر با توجه به افزایش هزینه های سربار شعبه ای تاکید فراوان بر افزایش شعب در آینده نزدیک می تواند به جای برگ برنده به عاملی ضرررسان و منفی در جهت توسعه بانک تبدیل شود اتفاقی که در حال حاضر بانک های دولتی با آن مواجه هستند و بسیاری از شعبی که در سطح کشور دارند به مرور در حال تبدیل شدن به شعب ضررده هستند.

جالب آنکه بانک ها ابتدا به تاسیس شعبه اقدام می کنند وبعد از اینکه شعبات شان ضرر رسان و بیهوده تشخیص داده شد .شعب زیان ده را تعطیل می کنند وکارمندانی که با هزاران امید در بانک  استخدام شده اند را بیکار می کنند که خود این امر عواقب جبران ناپذیری خواهد داشت.

اگر از روند افسار گسیخته تاسیس بانک های جدید و عدم کارشناسی دقیق در خصوص اعطای مجوز تاسیس بانک ها بگذریم . ادامه این روند در صدمات جبران ناپذیر اقتصادی و اجتماعی به بار خواهد آورد.

تا به حال امکانات کارت های عابربانک، بسیاری از کارهای روزانه ما را آسان تر کرده اند ، اما پیش از این اگر می خواستیم با استفاده از دستگاه موبایل خود از این کارت ها خریدی را انجام دهیم این کار ممکن نبوده است. حالا چطور؟

 

به گزارش بانکی دات آی آر، تلفن های همراه نیز به قابلیت کارت خوان های بانکی مجهز خواهند شد که به وسیله آن ها خرید از کارت های عابربانک با کمک تلفن همراه ممکن می شود. این اختراع جدید حتما کارهای مالی و بانکی ما را بیش از پیش آسان خواهد کرد.

 

البته این امکانات تنها در تلفن های همراه هوشمند قابلیت نصب دارند.کارت خوان مربعی شکلی که به موبایل هوشمند شما متصل می شود ، دسترسی به حساب و خرید از آن را انجام می دهد.

 

در حال  حاضر این دستگاه ها در کشور آمریکا قابلیت اجرایی دارند . اما مطمئنا ورود آن ها به بازار جهانی و ممکن شدن دسترسی به حساب از طریق تلفن هوشمند برای بسیاری از کسب و کار ها صرفه جویی زمانی و سود مالی به همراه خواهد داشت.

 

 Jim Merrell مدير فروش بين‌المللي شركت Diebold، كه در زمره مهمترين سازندگان دستگاه‌هاي خود‌ پرداز ATM است، در اين رابطه مي‌گويد: Nachi كه گاه به عنوان welchia نيز شناخته مي‌شود، در ماه آگوست شيوع پيدا كرد و باعث شد دو شركت، دستگاه‌هاي خود‌ پرداز خود را از مدار خارج و پس از تعمير دوباره به شبكه وصل كنند.

نام دو شركتي كه دستگاه‌هاي خود ‌پرداز آنها آسيب ديد، اعلام نشده است.

مسائل امنيتي شبكه‌هاي ATM زماني مطرح مي‌شود كه بانك‌هاي سراسر دنيا كم‌كم بجاي كار با سيستم‌هاي قديمي OS/2 ساخت كمپاني IBM از سيستم‌هاي عامل ويندوز استفاده مي‌كنند.

Ann All، سردبير مجله ATMMarketplace.com كه يكي از مجلات الكترونيكي درباره ابزار ATM مي‌باشد، معتقد است كه تصميم شركت ATM مبني بر از رده خارج كردن برنامه OS/2 تا سال 2006، فشار بازار بخصوص از سوي شركتهاي مالي و اعتباري نظير Mastercard يا Visa براي داشتن سيستم‌هاي حفاظتي دقيقتر و اصرار قانونگذاران ايالات متحده براي معرفي مشخصات جديد‌تري در سيستم‌هاي عامل كه كاربران كم‌توان نيز بتوانند از آنها استفاده كنند، همگي از عواملي مي‌باشند كه استفاده روز‌افزون سيستم‌هاي عامل ويندوز را سبب شده است.

خانم All مي‌گويد: در چنين تصميم‌گيري كلي و گسترده كه سيستم‌هاي OS/2 با سيستم‌هاي عامل ويندوز جايگزين مي‌شوند، نمي‌توان نقش شركتهاي فروش ATM را ناديده گرفت. اين شركتها در مورد انعطاف‌پذيري و گستردگي برنامه‌هاي ويندوز صحبت مي‌كنند و مدام در نمايشگاه‌هاي بين‌المللي محصولات خود را كه با ويندوز كار مي‌كنند در معرض نمايش مي‌گذارند. اين شركتها معتقدند كه اين جايگزيني ويندوز به جاي سيستم‌هاي OS/2 امري اجتناب ناپذير است شايد به اين دليل كه سيستم‌هاي ويندوز از شبكه‌هاي خدماتي و حمايتي برنامه‌ريزي شده خاصي نظير HTML، XML بهره‌مند هستند.

به گفته آقاي Rob Evans، مدير بازاريابي صنعتي شركت NCR، كه از سازندگان اصلي دستگاه‌هاي ATM مستقر در شهر ديتون اوهايو است، با به كارگيري دستگاه‌هاي ATM مجهز به ويندوز، بانك‌ها كنترل دائمي روي دستگاه‌ها خواهند داشت و به راحتي و به طور همزمان از سيستم‌هاي بانكي قبلي نيز بهره مي‌‌گيرند. مهمتر آن كه، اين بانك‌ها مي‌توانند دوباره از برنامه‌هاي تجاري نوشتاري مناسب براي شبكه و ساير جايگاه‌هاي ويندوز در دستگاه‌هاي ATM استفاده كنند و به اين وسيله كار با ATM را هر چه بيشتر ساده كنند.

البته، علي‌رغم، حمايت فروشندگان اين دستگاه‌ها، از استفاده از دستگاه‌هاي ATM مبتني بر ويندوز، تحليلگران امنيتي پيش‌بيني مي‌كنند كه اين تغيير سيستم عامل در سيستمهاي ATM راه را براي نفوذ هر چه بيشتر، ويروس‌ها، Worm ها و هكرهاي كامپيوتر باز مي‌كنند. زيرا سيستم عامل ويندوز نسبت به OS/2 و سيستم‌هاي هدفمند ATM قديمي نفوذ‌ پذيرتر هستند.

Mike Rasmussen، تحليلگر امنيتي مركز تحقيقاتي فارستر مي‌گويد: شما با سيستمي سروكار داريد كه ميليون‌‌ها اتصال رمزي دارد، درست است كه بانك‌ها از اتصال‌پذيري آن استفاده مي‌‌برند، اما همزمان خطرات امنيتي را نيز بايد به جان بخرند.

Bruce Schneier، مديركل تكنولوژي شركتCounterpane Internet Security Inc. و نويسنده كتاب ماوراي ترس، فوايد و مضرات كار با دستگاه‌هاي ATM تحت سيستم ويندوز را در كنار هم برشمرده و مي‌گويد: "مي‌توان از اين سيستم به هر قصد و منظوري استفاده كرد حتي براي اهداف نامناسب، با اين حال بهره‌گيري از اين سيستم در دستگاه‌هاي ATM به دردسرهاي احتمالي امنيتي بيشتر آن مي‌ارزد، اگر ويژگيهاي جديد اين دستگاه‌ها نظير بهره‌وري بالاتر و صرفه‌جويي در زمان بيش از هزينه‌هاي حفاظت و امنيت و يا پاكسازي بعد از ابتلاي آنها باشد. البته، در صورتيكه فروشندگان دستگاه‌هاي ATM جديد هزينه‌هاي نگهداري و حفاظت اين دستگاه‌ها را به دقت بر‌آورد كرده باشند، آن گاه مي‌توان ادعا كرد كه استفاده از اين سيستم‌ها عاقلانه بوده است".

وي مي‌گويد: "مسئله اين است كه دستگاه‌هاي ATM تحت ويندوز در واقع گرانتر از آن است كه انتظار مي‌رفت، حالا اگر هكرها، ماشين‌هاي ATM تحت ويندوز را مورد هدف قرار دهند و يا از آنها پول بدزدند چه؟ آيا در اين صورت مشتري‌ها تحت تاثير قرار نمي‌گيرند؟ من اميدوارم كه مشتريان به اين مسئله فكركنند زيرا خطر بسيار جدي است."

Jim D'April، مدير بخش مهندسي عملكرد و بازدهي ATM در شركت Fleet Boston مي‌گويد: "اين شركت براي جايگزيني سيستم‌هاي عامل قديمي در دستگاه‌هاي ATM مثل لينوكس، يونيكس با سيستم عامل ويندوز از سوي شركتهاي فروش ATM مثل NCR، Diebold حمايت و تشويق مي‌شدند بخصوص اين دو شركت در اين تصميم‌گيري بسيار مهم بودند زيرا تقريبا تمامي 3500 دستگاه ATM اين شركت را تهيه كرده بودند."

آقاي D'April مي‌گويد: "بسيار مهم بود كه سيستم جديد بتواند با شبكه‌هاي ATM و ساير قسمتهاي مالي شركت هماهنگي داشته باشد. من نمي‌خواهم بي‌جهت از ويندوز حمايت كنم اما اين سيستم دسك‌تاپ‌هاي متنوعي را ارئه مي‌دهد و قابل اتصال به شبكه است. پس ديگر بحثي در مورد هماهنگي با سيستم‌هاي مالي ديگر باقي نمي‌ماند."

D'April مي‌گويد: "شركت Fleet به تازگي يك تحقيق روي 100 دستگاه ATM تحت سيستم عامل ويندوز، در نيويورك و بوستون انجام داده‌ و قرار است جواز استفاده از ويندوز XP را در دستگاه‌هاي ATM صادر كند."

دستگاه‌هاي ATM جديد شبيه ساير دستگاه‌هاي ATM شركت Fleet هستند، اما خصوصيات جديدي نيز دارند، نظير توانايي انجام چندين عمليات مالي همزمان و يا توانايي دسترسي مشتري به صورت‌ حسابهاي پرداختي تهيه شده توسط سرويس‌هاي بانكي كمپاني مربوط از طريق شبكه اينترنت به نام homelink.

با وجود توجه و علاقه فراوان به خصوصيات جديد اين دستگاه‌‌ها، هم فروشندگان و هم مشتريان دستگاه‌‌هاي ATM معتقدند كه مسائل امنيتي اين دستگاه‌‌ها به جهت كار تحت سيستم ويندوز اهميت بسيار دارد و در حاليكه فروشندگان عمده ATM در انتخاب و استفاده از ويندوز به عنوان جايگزين مناسب سيستم OS/2 متفق‌ القولند، در مورد چگونگي مواجهه با مسائل امنيتي استفاده از ويندوز هنوز توافقي حاصل نشده است.

مثلا هنوز در اين مورد بحث است كه آيا نسخه‌‌هاي XP نصب شده بر روي اين دستگاه‌‌ها ايمن‌تر است يا انواع متداول اين سيستم عامل كه مي‌توان آن را به راحتي تهيه نمود.

Steve Grzymkowski مدير ارشد بخش بازاريابي محصولات شركت Diebold مي‌گويد: شركت Diebold خط جديد توليد دستگاه‌‌هاي Optera ATM را با ويندوز XPE به راه‌ انداخته است. NCR با اين مسئله چندان موافق نيست.

Evans مي‌گويد: "ما استفاده از ويندوز XPE را توصيه نمي‌كنيم. هنگام استفاده از اين نوع ويندوز مجبوريد از رمز و كدهاي عجيب و غريب استفاده كنيد و اين بدان معني است كه بايد هفته‌ها پيش از بقيه بازار براي تعميرات گونه‌‌هاي ويندوز خود اقدام كنيد."

Evans مي‌گويد: "NCR، ATM‌هاي Personas خود را كه تحت انواع ويندوز XP كار مي‌كنند، در خط توليد دارد و نيز نرم‌‌افزارهاي Optera را طراحي كرده است كه تحت سيستم‌‌هاي متداول XP كار مي‌كنند."

وي مي‌گويد: "چنانچه به تعميركار نياز داشتيد تا دستگاه شما را از كرمها و ويروس‌ پاك كند، ما اولين نفر در صف هستيم، ديگر منتظر سيستم حفاظتي بلاستر نشويد."

Grzymkowski مي‌گويد: "شركت Diebold، مسئله انتظار طولاني‌تر براي برنامه‌هاي اصلاحي را مسئله‌اي مهم مي‌داند، هر چند كه شركت مايكروسافت اخطارهاي فراواني را در مورد آسيب‌پذيري‌هاي جديد به اين شركت ارسال مي‌كند ولي اين شركت باور ندارد كه ويندوز XPE بتواند موجب تاخير در دريافت patch‌ها به سيستم‌‌هاي ATM شود."

شركتDiebold  تك‌تك برنامه‌هاي اصلاحي مايكروسافت را با سخت‌افزارهاي ATM خود تست مي‌كند. اما معمولا مي‌تواند برنامه‌هاي اصلاحي نرم‌افزاري خود را در عرض 24 ساعت ارسال كند.

Kent Schrock مدير فروش شركت Fujitsu مي‌گويد: "پس از آن كه سيستم‌هاي ATM سري 7000 تحت ويندوز NT معرفي شد، شركت Fujitsu Transaction Solutions، كه از شاخه‌هاي كمپاني Fujitsu است، خط توليد دستگاه‌هاي ATM سري 8000 را كه تحت ويندوز XP كار مي‌كند، به راه انداخته است". Schrock مي‌گويد: "مي‌توان جديدترين نرم‌افزارها را روي ديسك‌ فشرده منتشر كرده و بر روي ATM هايي نصب كرد كه مجهز به نرم‌افزارهاي كار با سي دي هستند و يا به شكل دستي از ابزارهاي موسوم به شبكه Sneaker استفاده كرد. اين ابزار بخصوص در ميان فروشندگان ماشين‌هاي ATM، بانكها و تكنيسين‌هايي كه دستگاه‌‌ها را سرويس و مراقبت مي‌كنند كاملا شناخته شده است".

Schrock در ادامه اضافه مي‌كند: "مسئله بغرنجي است، و بنظربسيار جدي و خطرناك است، ما مي‌بايستي به سرعت اقدام مي‌كرديم و اينكار را هم كرده‌ايم. اميدوارم مشتريان ما نيز اقدام لازم را انجام داده و مراقب شبكه‌‌هاي خود باشند. احتمالا استفاده از سيستم ويندوز در قسمتهاي ديگر شبكه‌ها، بانك‌ها را براي مواجه شدن با مسايل امنيتي متعاقب استفاده از اين سيستم عامل، آماده‌‌تر مي‌كند."

Schrock معتقد است: "كه در رابطه با مسايل امنيتي دستگاه‌هاي ATM بيشتر از آنچه عمل مي‌كنند حرف مي‌زنند."

Diebold معتقد است كه مشتريانش پيام را به خوبي دريافت مي‌كنند و مسئله را درك مي‌كنند.

Merrell مي‌گويد: "در مقايسه با دستگاه‌‌هاي ATM كه با OS/2 كار مي‌كنند مشتريان اطلاعات بيشتري از كنترل شبكه‌هاي ATM جديد دارند. اغلب كمپاني‌هاي مالي و اعتباري مسايل امنيتي را بسياري جدي گرفته‌اند و به دقت شبكه‌هاي خود را كنترل مي‌كنند. زماني كه شبكه‌هاي ATM فعال نيستند، مشتريان ضرر و زيان زيادي را متحمل مي‌شوند، به همين جهت اغلب آنها جهت جلوگيري از اختلال كار شبكه، اقدامات مقتضي را انجام مي‌دهند."

D'April مي‌گويد: "شركت Fleet در كار با سيستم ‌هاي ATM تحت ويندوز بسيار محتاطانه عمل مي‌كند، جهت اتصال دستگاه‌ هاي ATM خود به يك شركت كامپيوتري به نام Tandem از يك خط شبكه اجاره‌اي استفاده مي‌كند كه از سيستم‌هاي مهندسي شبكه SNA IBM بهره مي‌گيرد. اين سيستم اساس كار دستگاه‌هاي ATM پردازشي است كه عملياتي چون شماره شناسايي مشتري و اطلاعات حساب بانكي را انجام مي‌دهند."

او مي‌گويد: "اين اتصال 20 سال است كه عمل مي‌كند و امكان هك كردن آن وجود ندارد، اين سيستم امكان حفاظت بيشتر را به ما مي‌دهد."

چنانچه ATM نياز به انجام ساير عمليات بانكي نداشته باشد كه لازمه آن اتصال به شبكه Fleet است، اين شركت سيستم‌هاي ATM خود را به يك شبكه به نام VPN متصل مي‌كند. Fleet از APTRA Toolkit محصول شركت NCR استفاده مي‌كند تا كاربري دستگاه‌هايATM  تحت ويندوز را امن‌تر كند. به عنوان مثال، اين شبكه به برنامه‌اي مجهز است كه ويروس‌ها و Wormها را جستجو مي‌كند و در صورت شيوع امكان استفاده از ATM را به مشتري نمي‌دهد.

D'April مي‌گويد: "با همه اين اقدامات، خبر ابتلاي سيستم‌هاي Diebold به كرم Worm مسئله بسيار مهمي است و بانكها بايد نسبت به قبل و به هنگام استفاده از سيستم OS/2 در ATMهاي خود، از برنامه‌هاي اصلاحي ويندوز به طور مرتب آگاه باشند."

به عقيده All از مجله ATMMarketplace.com حتي در اين صورت نيز به دليل تبعيت بانك‌‌هاي كوچكتر و واحدهاي اعتباري محدودتر از موسسات مالي بزرگتر روند استفاده روزافزون از ATM بر اساس ويندوز در سالهاي آتي سريعتر مي‌شود.

Grzymkowski از شركت Diebold مي‌گويد: "بانك‌ها هم به تدريج به جاي خطوط شبكه‌هاي استيجاري گران ‌قيمت، از شبكه‌هاي نظير TCP/IP كه امنيت پايينتري دارند، استفاده خواهند كرد. البته شبكه‌هاي فوق خصوصيات مثبتي نظير ويژگيهاي قابل گسترش، قابليت كنترل و دسترسي از راه دور، تكثير آسانتر نرم‌افزارهاي آن را نيز دارند. "

Evans از NCR مي‌گويد: "بانك‌هايي نظير Wells Fargo و شركت‌ وابسته به آن و Fleet از اين دستگاه‌ها فوايد بسياري حاصل كرده‌اند كه مشكلات جنبي كار با اين سيستم‌ها را قابل پذيرش ساخته است. از جمله اين فوايد و مزايا مي‌توان به نظارت و كنترل مستمر، امكان گسترش عمليات از طريق تمامي كانال‌ها و راه‌حل‌هاي جديد اشاره كرد. اين ويژگيها همگي به آن اندازه ارزشمند هستند كه خطر مواجهه احتمالي با ويروس كامپيوتر شخصي را قابل قبول مي‌كند.

روزها همچنان از پی هم می‌گذرند و دوباره محرم با آن حال و هوای سحرانگیزش از راه می‌رسد. دوباره عطر خوش حسینی به مشام می‌رسد و نوای «یاحسین» گوش جان را نوازش می‌دهد. زمزمه‌ای كه همواره ورد زبان ملت ایران بوده و با نشأت گرفتن از زمزمه‌ها و نام حسین(ع) بود كه توانستند چنان حوادثی را بیافرینند به طوری كه با گذشت زمان هنوز فعل حسینی‌شان در اذهان حك شده باقی مانده است. امام حسین ( ع ) به همراه 72 تن از یاران صدیقش حماسه‌ای خلق كرد كه حتی با یادآوری آن می‌توان به عظمت این نهضت حسینی پی برد و برای حركتها و مبارزات ظلم‌ستیزانه بعدی، در طول تاریخ پس از امام(ع) و یارانش الگویی گشت. در باره رویداد عاشورا بسیار گفته و نوشته‏اند. باز هم جاى گفتن و نوشتن باقى است، چرا كه این رویداد از چنان ابعاد بزرگ و گسترده‏اى برخوردار است كه هر چه بیش‏تر به تحلیل و بررسى آن پرداخته شود زوایاى نوتر و تازه‏ترى از آن آشكار خواهد شد. عاشورا نه یك حادثه كه یك فرهنگ است، فرهنگى برخاسته از متن اسلام ناب كه نقش حیاتى را در استحكام ریشه ها، رویش شاخه ها و رشد بار و برهاى آن ایفا كرده است. عاشورا هیچ گاه در محدوده زمان و جغرافیاى خاصى محصور نمانده است، بلكه همواره الهام بخش تشیع در راستاى حركت ها، جنبش ها و قیام هاى راستین شیعه ـ پل بسیارى از نهضتهاى دیگر ـ در برابر كانون هاى ظلم و كفر و نفاق بوده است. قیام عاشورا از سال 61 هجرى تا امروز همچون چشمه‏اى جوشان و خروشان از آب زلال و گواراى خود تشنگان معرفت و حقیقت را سیراب كرده، و الهام‏بخش بسیارى از نهضت‏هاى حقّ علیه باطل بوده است. انقلاب اسلامى، به رهبرى امام خمینى(ره) از عاشورا حسینی الهام گرفت. وصیت نامه سیاسی ـ الهی امام خمینی(ره) نیز این مفاهیم را بیان می‌دارد كه هر كس خود را بیشتر برای ظلم محیا كنید ، ظالم بیشتر می‌شود و اگر در برابر ظالم ایستادگی كنید ظلم از بین می‌رود. روحانیت شیعه همواره براى حراست از كیان فرهنگ عاشورا، نه فقط آن را در طول اعصار متمادى بازگو كرده است، بلكه حتى به بازسازى آن و پاسدارى از ارزش هاى ناشى از آن پرداخته است. بازسازى مضامین و مفاهیم بلند فرهنگ عاشورا در هر عصر و زمانى به فراخور حال آن زمان، تأثیر بسیار شگرف و سازنده اى در راه پیشبرد اهداف مقدسى همچون نشر معارف و فرهنگ اسلام ناب، بر جاى نهاده است. تاریخ شیعه گواه صادق و روشنى از این بازسازى‏ها است. این بار نیز آذرخشى دیگر از آسمان كربلا درخشید كه نور آن مشعل فروزان راه حق طلبان و حقیقت جویان، و ابهت و صلاى آن، در هم كوبنده الحاد و نفاق است. عاشورا رسالت بزرگى را بر دوش همه دینداران به ویژه آگاهان جامعه نهاده است. همگان پس از شناخت ابعاد آن موظف‏اند خود و جامعه خود را با آن مقایسه و از آن درس و عبرت بیاموزند، چرا كه زنده بودن تاریخ به ترسیم و تصویب آن و سنجش خودمان با آن است. از این روى، سخنی هر چند كوتاه پیرامون اساسى‏ترین بعد این حادثه بزرگ است كه در بخشی از آن تحت عنوان « عاشورا در محرم » كه بر گرفته از موضوعات مختلف پیرامون این حادثه تاریخی خواهد بود بیان می گردد .

تولد تاریخ

پنجاه سال از غروب آفتاب آسمانی وحی می‏گذشت و بیش از بیست سال بود كه زمین و زمان از تابش خورشید قسط و عدالت محروم شده بود، پنجاه سال پیش از این، پیامبر اسلام(ص) رحلت فرموده بود و در طول این نیم قرن تنها چهار سال و نه ماه آفتاب عدالت درخشیده بود، دیگر هرچه بود سیاهی بود و ستم، ظلم بود و ظلمت، و هرچه عقربه ‌تاریخ پیشتر می رفت سیطره‌ سیاهی و ستم بیشتر می‏شد و این سیطره چنان باسرعت پیش می‏رفت كه دیگر امید به نور نجاتی نبود، می‏رفت كه نام قرآن و اسم اسلام نیز به فراموشی سپرده شود و این، یعنی محو حقایق و نابودی انسانیت و به باد دادن تمام زحمات و خدمات پیامبران و اصلاحگران تاریخ؛ به عبارت دیگر تحریف و تدفین تاریخ، تاریخی كه رسولان حق، از آدم تا خاتم به آفرینش آن كمر همت بسته بودند و با تحمل سختیهای طاقت‏فرسا و با صداقت و صمیمیت فوق العاده خویش آن را ساخته بودند و چه میثم‏ها كه در حراست از آن به سر دار نرفته و چه ابوذرها كه به خاطرآن، شكنجه و تبعید نشده بودند و از همه مهمتر حضرت علی(ع) آن عین عدل و عرفان و انسان كامل در این راه مقدس شهید شده و با خون خویش و این ابرمرد، كسی جز امام حسین(ع) و این كار سترگ، جز با حماسه بی‏نظیر كربلا، نمی‏توانست باشد این كار با منبر و خطابه یا با نوشتن نامه و رساله تحقق نمی‏یافت، خون خـدا می‏بایست دین خدا را از نو زنده كند و با شهادت خویش حجاب از چهره‌ اهل تزویر بردارد . حضرت با آگاهی تمام به آخركار وبا شوق واشتیاقی وصف ناپذیر به دیدار دوست به راه افتاد ورفت كه كربلا راعرش عشق وعاشورا را قیامت قرآن وتولد تاریخ كند كه كرد وحیرت آبادی را بنام كربلا تا ابد زنده وبالنده دربلندای ابدیت پدید آورد كه هنوز هم كه هنوز است جهانخواران وزورمداران وریا كاران تا نام كربلا وعنوان عاشورا را می شنوند خوابشان آشفته می شود و كربلا بزرگترین و مهیب‏ترین كابوسی است كه خواب را بر چشم همه یزیدیان حرام كرده است .

حسین بن على ( ع )

امام سوم شیعیان،شهید كربلا و خون خدا،كه نهضت عاشورا بر محور فداكارى و جان فشانى آن حضرت شكل گرفت و تاریخ بشرى را سرشار از حماسه و ایثار كرد و درس آزادگى و عزت به انسان داد و با خون خویش كه در كربلا ریخت،درخت اسلام آبیارى شد و امت مسلمان بیدار گشت. سومین امام معصوم، در سوم (یا چهارم) شعبان سال چهارم هجرى در شهر مدینه دیده به جهان گشود. او دومین ثمره پیوند فرخنده حضرت على (ع) و حضرت فاطمه ( س ) دختر پیامبر اسلام (ص) بود. رسول خدا «ص» نام فرزند حضرت زهرا «ع» را «حسین» نهاد.وى مورد علاقه شدید پیامبر خدا «ص» بود و آن حضرت در باره او فرمود: «حسین منى و انا من حسین...»

حسین بن على (ع) مدت شش سال از دوران كودكى خود را در زمان جد بزرگوار خود سپرى كرد و پس از آن حضرت، مدت سى سال در كنار پدرش امیرمومنان حضرت علی (ع) زندگى كرد و در حوادث مهم دوران خلافت ایشان به صورت فعال شركت داشت . پس از شهادت امیر مومنان حضرت علی ( ع ) (در سال 40هجرى) امامت به حسن بن على «ع» رسید ، همچون سربازى مطیع رهبر و مولاى خویش و همراه برادر بود . پس از انعقاد پیمان صلح،با برادرش و بقیه اهل بیت «ع» به مدینه آمدند . مدت ده سال در صحنه سیاسى و اجتماعى در كنار برادر بزرگ خود حسن بن على (ع) قرار داشت و پس از شهادت امام حسن(ع) (در سال 50هجرى) بار امامت به دوش سید الشهدا قرار گرفت در آن دوران ده ساله كه معاویه بر حكومت مسلط بود، امام حسین«ع»همواره یكى از معترضین سرسخت نسبت به سیاستهاى معاویه و دستگیریها و قتلهاى او بود و نامه‏هاى متعددى در انتقاد از رویه معاویه در كشتن یاران وفادار به حضرت على «ع» بودند و پیرامون اعمال ناپسند دیگر او نوشت.

در عین حال،حسین بن على «ع» یكى از محورهاى وحدت شیعه و از چهره‏هاى برجسته و شاخصى بود كه مورد توجه قرار داشت و همواره سلطه اموى از نفوذ شخصیت او بیم داشت . با مرگ معاویه در سال 60 هجرى ، یزید به والى مدینه نوشت كه از امام حسین«ع»به نفع او بیعت بگیرد . اما سید الشهدا كه فساد یزید و بى‏لیاقتى او را مى‏دانست، از بیعت امتناع كرد و براى نجات اسلام از بلیه سلطه یزید كه به زوال و محو دین مى‏انجامید ، راه مبارزه را پیش گرفت.از مدینه به مكه هجرت كرد و در پى نامه نگاریهاى كوفیان و شیعیان عراق با آن حضرت و دعوت براى آمدن به كوفه،آن امام ابتدا مسلم بن عقیل را فرستاد و نامه‏هایى براى شیعیان كوفه و بصره نوشت و با دریافت پاسخ كوفیان در بیعتشان با مسلم بن عقیل،در روز هشتم ذیحجه سال 60 هجرى از مكه به سوى عراق،حركت كرد. پیمان‏شكنى كوفیان و شهادت مسلم بن‏عقیل، اوضاع عراق را نامطلوب ساخت و سیدالشهدا كه همراه خانواده، فرزندان و یاران به سوى كوفه مى‏رفت، پیش از رسیدن به كوفه در سرزمین «كربلا» در محاصره سپاه كوفه قرار گرفت . تسلیم نیروهاى یزیدى نشد و سرانجام در روز عاشورا در آن سرزمین،مظلومانه و تشنه كام، همراه اصحابش به شهادت رسید،از آن پس،كربلا كانون الهام و عاشورا سرچشمه قیام و آزادگى شد و كشته شدن وى،سبب زنده شدن اسلام و بیدار شدن وجدان‏هاى خفته گردید.

تداوم عاشورا

دیگر بار، محرم فرا رسید و دلهای احرار و آزادگان جهان به سوی حسین‏بن‏علی(ع ) متمایل گشت و چشمانشان به واقعه عاشورا دوخته شد؛ واقعه ای که 1421 سال از وقوع آن می گذرد؛ اما هنوز، هر سال در سالگشت وقوع آن، نه تنها مسلمانان و شیعیان، بلکه تمامی آزادگان را به سوی خویش جلب می کند. آنچه در اولین نظر و مطالعه در واقعه عاشورا به چشم می خورد و جلب توجه می نماید ، انگیزه ماورای مادی این جنبش عظیم است. حسین بن علی(ع) از سر آغاز قیام خویش و حرکت از مدینه، و حتی قبل از آن، نه تنها به عدم پیروزی مادی خویش آگاه بود؛بلکه ازشهادت خود و اسارت خاندانش اطلاع و بارها،از طریق اخبار غیبی توسط پیامبر اکرم (ص) و علی (ع) از شهادت خویش با خبر گشته بود و این نکته ای بود که افراد مختلف نیز در مواقف متعدد ، با او در میـــان می گذاشتند؛ اما او همچنان بر هدف خویش که انجام وظیــفه خطیر الهی و احیای دین و سنت نبوی بود ، اصرار می ورزید . از سوی دیگر این انگیزه و نیت خدایی قیام حسین (ع) و اصحابش در لحظه به لحظه این واقعه به چشم می‏خورد؛ از سبقت گرفتن اصحابش برای شهادت از یکدیگر گرفته تا جان باختن طفل 6 ماهه امام حسین (ع) در راه حق و تا آخرین لحظات حیات امام حسین (ع) که نه تنها تمام هستی خود را در راه حق ، جانانه واگذار نموده است، بلکه هنوز هم خویشتن را تسلیم حق می داند و زیر لب زمزمه می کند: الهی رضا بقضائک، تسلیما لامرک، لا معبود سواک.

انگیزه الهی عاشورا که در آن ذره ای غیر خدا راه ندارد، سبب شده است که اهداف عاشورا و قیام اباعبدالله‏ الحسین(ع)، اهدافی مطابق فطرت و سرشت تغییر ناپذیر انسانی گردد. و مگر ممکن است که روزگاری از ایام زندگی بشر، انگیزه ظلم ستیزی و آزادی از قید و بند ظلم از صفحه جان آدمی خارج شود و یا عشق به مبدأ خلقت در میان آدمیان فراموش گردد. پس همین پیوستگی عاشورا و فطرت انسانی، خود سبب تضمین عاشورا، نه تنها پس از 14 قرن، بلکه تا آخر زندگی بشر است. دامنه وسیع اثرات اجتماعی و فردی این قیام الهی که نه تنها پیروان سید الشهدا ( ع ) را تحت تاثیر قرار داده، بلکه سبب بیداری و تأثیر پذیری احرار و آزادگان جهان نیز گردیده است. ریشه های این فرهنگ و پیام جاودانه را در دل تاریخ مستحکم نموده است و تا زمانی که این اثرات عمیق و وسیع، در گستره تار یخ باقی و پا بر جاست، نام و یاد حماسه سازان کربلا نیز پایدار خواهد بود. از آنچه تاکنون مورد بررسی اجمالی قرار گرفت ، به وضوح مشخص می شود که فراموشی این واقعه عظیم، هرگز متصور نیست. اسلام از همان آغاز تبلیغ، اصلی‏ترین برنامه خویش را رهایی آدمی از قید طاغوت و بندگی و اطاعت غیر خدا، معرفی نمود و بر آن پافشاری نمود. به همین خاطر مستکبران و مشرکان که منافع خویش را در خطر می دیدند، و تعارض آشکار اسلام با اهداف و مطامع خویش را در یافته بودند، همواره بر آن تاختند. اما رهبری الهی پیامبراكرم(ص) و امدادهای الهی مانع به ثمر نشستن کوششهای آنان می شد. از طرف دیگر، مسلمین نیز آنان را دشمن آشکار دین خویش می‏دانستند و در راه مبارزه با آنان، هرگز کوتاه نمی آمدند. اما پس از رحلت رسول خدا(ص)، روش خویش را تغییر دادند و شروع به استحاله و تغییر تدریجی این دین الهی از درون و وارونه جلوه دادن تعالیم آن و افزودن خرافه به آن نمودند ؛ تا جایی که پس از رسول اکرم (ص)، رفته رفته تمام ارکان قدرت را به دست گرفتند و آنچه در عصر نبی گرامی اسلام (ص)، از انجام آن عاجز بودند ،امروز در زیر پوشش ظاهری اسلام و به نام دین، انجام می‏دادند و هرچه زمان گذشت، بخشهای بیشتری از دین خدا را زیر و رو کردند. با ذکر این مطلب، این نکته واضح و آشکار می گردد که قیام حسینی تنها در یک پیکار و ستیز میان اقلیت حق و اکثریت باطل ، خلاصه نمی شود ؛ بلکه خود چشمه جوشان معــرفتی و شناختی است و دارای یک پیام جاودانه الهی و انسانی و به وجود آورنده یک معیار ابدی است که در تمامی اعصار عمل نمودن به آن سبب کوتاه شدن دست مستکبران و ظالمان از دامان اسلام و انسانیت انسان می گردد . بر این اساس ، اسلام بقای خویش را مرهون مجاهدتهای سید الشهداست و این همان مفهوم حدیث نبوی است که « حسین منی و انا من حسین » امروز دشمنان هجوم همه جانبه خویش را به اسلام ادامه می دهند و تنها راه مبارزه با اسلام را تغییر اصول و مبانی اسلامی می‏دانند و از سوی دیگر هوا و هوس آدمی، همواره انسان را در بند خود اسیر می نماید .

پس امروز نیز ما به ماهیت پیام و قیام سیدالشهدا نیازمندیم تا اسلام اصیل و به دور از پیرایه را که پیامبر اسلام (ص) به عالمیان عرضه نمود را درک نماییم و آنرا حفظ کنیم و باورهای خویش را از هرگونه جهالت و ضلالت به دور نگه داریم و درون انسانی خویش را از بند برهیم تا بدین وسیله مقدمات برپایی نظام جهانی مبتنی بر عدالت و بر پایه تعالیم جهان شمول اسلام را فراهم آوریم و راه را برای حکومت جهانی مهدی موعود (عج) هموار کنیم. در حقیقت، قیام حسینی در عصر حاضر و در فضای غبار آلود تبلیغاتی موجود، هر چه بیشتر مرز حق و باطل را تبیین می نماید و دوباره فطرت مدفون شده بشر را که در زندگی مادی غوطه ور است بیدار می کند. پس نه تنها نیاز بشر در عصر حاضر به قیام عاشورا از بین نرفته است، بلکه فزونی یافته است .

عاشورا: حال و آینده

نسل امروز و آینده هنوز تشنه فضیلت و عدالت است و به دلیل سرخوردگى از تباهى‏ها به‏دنبال آرمان شهر اسلامى مى‏گردد. اینان به نیرومندى و توانایى خویش براى به دست آوردن دنیایى بهتر و در نتیجه‏رستاخیزى مطلوب مى‏اندیشد. جوان امروز در تلاش است تا از فرهنگ و ارزش‏هاى اسلامى انسانى‏به صورت بهینه بهره گیرد. این تفكر حیاتى‏ترین، اندیشه‏اى است كه مى‏تواند به‏بالندگى جامعه جوان امروز و آینده مدد رساند. همانگونه كه می دانید صحنه عاشورا چنان آگاهانه در راه معشوق جان‏سپارى كردند كه به قول امام خمینى(ره): «هر چه روز عاشورا سیدالشهدا سلام‏الله‏علیه به شهادت نزدیك‏تر مى‏شد، افروخته‏تر مى‏شد و جوانان او مسابقه‏ مى‏كردند براى این كه شهید بشوند، همه هم مى‏دانستند كه بعد از چند ساعت دیگر شهیدند. براى این كه آنها مى‏فهمیدند كجا مى‏روند؛ آنها مى‏فهمیدند براى چه آمدند؛ آگاه بودند كه «ما آمدیم اداى وظیفه خدایى را بكنیم؛ آمدیم اسلام را حفظ بكنیم‏». امام خمینى(ره) رمز عزت مردم ایران، از ذلت و زبونى را، احیاى حماسه‏هاى‏ عاشورایى مى‏دانند و مى‏فرمایند: «عاشورا را زنده نگهدارید كه با نگهداشتن‏عاشورا كشور شما آسیب نخواهد دید.»

شجاعت‏ سیدالشهداء علیه السلام نه تنها همان زور بازو و قدرت و قوت بدنى و علم و آگاهى آن‏حضرت به آئین جنگ و نبرد و مدیریت و فرماندهى و به خاك انداختن دلیران ودلاوران صحنه كارزار بود، بلكه تمام اینها از روح قوى و خصیت‏بلند و حیات‏اعتقادى و اسلامى او نشات مى‏گرفت. وقتى از او مى‏پرسند از پیامبر حدیثى كه خودت شنیده باشى نقل كن مى‏فرماید: « ان الله یحب معالى الامور و یبغض سفسافها » خداوند كارهاى بلند و گرامى رادوست مى‏دارد و كارهاى پست و زبون را دشمن مى‏دارد.»

در این روایت امام حسین(ع) كه از جد بزرگوارش نقل مى‏كند، معلوم مى‏شود روح بلندامام با امور پست جسمى سر و كار ندارد، سر و كارش با معانى عالى و بلند و باعظمت است. از دیدگاه اسلام همه حماسه‏هاى نژادى و قومى مذموم است و آن حماسه‏اى در اسلام‏ممدوح و پسندیده است كه بر اساس عزت نفس، كرامت نفس، آزاد منشى و استقلال‏فرهنگى و اعتقاد دینى باشد و ننگ و ذلت و انحطاط و پستى را تحمل ننماید.

سیدالشهدا با الهام از آیات حماسى قرآن هم چون آیه شریفه «لله العزه ولرسوله و للمومنین‏» و آیه «لن یجعل الله للكافرین على المومنین سبیلا» و بااستفاده از زندگى حماسى و سیره عملى رسول خدا(ص) و امیرالمومنین علیه السلام‏و حماسه‏هاى زهراى اطهر وامام حسن مجتبى(ع) به احیاى انسان‏هاى مرده زمان‏پرداخت و شخصیت معنوى مسلمانان را بیدار كرد و اسلام را تجدید حیات بخشید و درملت اسلام در تمامى قرون و اعصار حماسه و غیرت ایجاد كرد، حمیت و شجاعت و سلحشورى به وجود آورد و براى تمام نهضت‏ها و انقلاب‏هاى دنیا سوژه و سرمایه‏ بى‏نظیرى شد و به آنها آموخت كه ترس‏ها، زبونى‏ها، بردگى‏ها، چاپلوسى‏ها، بیگانه‏پرستى‏ها، همه و همه مولود از دست دادن خوى فطرى و شخصیت انسانى است. رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله العظمى خامنه‏اى پیرامون روحیه حماسى و رفتار شجاعانه مردم شریف ایران و بركات آن مى‏فرمایند: «رفتار شجاعانه همه مردم و مسئولان ایران، علت‏هاى دیگر را براى مقاومت دربرابر آمریكا تشجیع كرده است. اكنون دورانى كه امریكایى‏ها خیال مى‏كردند صاحب‏اختیار دنیا هستند و براى كشورهاى گوناگون خط و نشان مى‏كشیدند، سپرى شده است واین همه به بركت‏شجاعت و نترسیدن ملت ایران از ابرقدرت‏ها حاصل شده است.» امروزه ملت‏هاى مسلمان سراسر دنیا در پرتو تعالیم حماسى حضرت اباعبدالله الحسین ( ع ) مى‏روند تا در تاریخ معاصر تحولى ایجاد كنند. امروزه بیدارى و آگاهى سیاه پوستان امریكا آن هم در پرتو تعالیم انسان ساز عاشورایى و رهنمودهاى امام خمینى ( ره ) مایه بسى امید و بشارت است.

رهبر معظم انقلاب در این باره فرمودند: «سیاهپوستان آمریكا اعم از مسلمان ومسیحى در این تظاهرات مشت‏هایشان را گره كردند و فریاد «الله اكبر» سر دادندو به ترجمه سوره مباركه حمد گوش فرا دادند این پیام قرآن بود كه زیر چشم رژیم‏استكبار امریكا در دنیا پخش شد و این واقعیت نشان داد كه با وجود مخالفت هاى‏امریكا پیام انقلاب اسلامى به مخاطبین آن در دورترین نقطه جهان رسیده است.»

رهبر معظم انقلاب بااشاره به حماسه‏هاى مردم شریف ایران و با قاطعیت تمام مى‏فرمایند: « همه دولت‏ها اعتراف دارند كه تنها ایران اسلامى است كه با شجاعت در مقابل‏امریكا و اسرائیل ایستاده‏اند.»

به خاطر همان تعالیم عاشورایى است كه هنوزشعارهاى حماسى و پیام‏هاى بلند آن به گوش اهل دل مى‏رسد كه مى‏فرمود: الموت اولى من ركوب العار والعار اولى من دخول النار انا الحسین بن على آلیت ان لا انثنى حتى عیالات ابى امضى على دین النبى ، «مرگ بهتر از پذیرفتن ننگ است و پذیرفتن ننگ بهتر از قبول آتش سوزان جهنم است‏من حسین فرزند على هستم، سوگند یاد كرده‏ام كه در مقابل دشمن سرفرود نیاورم. من از اهل و عیال پدرم حمایت مى‏كنم و در راه آئین پیامبر كشته مى‏شوم.»

روحیه‏ حماسى است كه باعث مى‏شود انبیاء الهى براى اجراى عدالت اجتماعى كوچكترین سازشى‏با مترفین و كفار نداشته باشند.

همین حماسه‏هاى صادقانه و مخلصانه بود كه یك جاذبه واقعى و حقیقى در قلوب مردم‏مومن جهان ایجاد كرد كه حرارت و سوزش آن هرگز به سردى نمى‏گراید و در زیر این‏آسمان كبود نمى‏توان نهضت و انقلاب اصلاحى را پیدا كرد كه با حماسه‏هاى جاویدعاشورا آشنا نباشد.

آرى «ان لقتل الحسین حراره فى قلوب المومنین لن تبرد ابدا» امام خمینى‏ ( ره ) «بزرگداشت‏شعائر عاشورایى‏» را مهم‏ترین رمز وحدت ملل مسلمان جهان مى‏داند وتعالیم عاشورایى را ثمربخش‏ترین حماسه‏براى‏عزت‏مسلمین و ذلت و خوارى كفار ومشركین و نابودى استكبار جهانى به‏حساب آورده ومى‏فرماید: «همه باید بدانیم كه آن چه موجب وحدت بین مسلمین است این مراسم سیاسى، مراسم‏عزادارى ائمه اطهار و به ویژه سید مظلومان و سرور شهیدان حضرت ابى عبدالله‏الحسین علیه السلام است كه حافظ ملیت مسلمین به ویژه شیعیان اثنى عشرعلیهم صلوات الله و سلم مى‏باشد.»

عاشورا و زنان

زلال «عاشورا» در متن زندگى شیعه و در عمق باورهاى پاك او جریان داشته و در طول چهارده قرن سیراب كننده جانها بوده است.

اینك نیز عاشورا پرگارى است كه عشق را ترسیم مى‏كند و كانونى است كه ارزشها، احساسها، عاطفه‏ها، خردها و اراده‏ها برگردش مى‏چرخند.

عاشورا از دیرباز تجلى‏گر روز درگیرى حق و باطل و روز فداكارى و جانبازى در راه دین و عقیده، شناخته شده است. حسین(ع) در این روز با یارانى اندك ولى با ایمان و صلابت و عزتى بزرگ و شكوهمند، با سپاه سنگدل و بى‏دین حكومت‏ ستمكار یزیدى به مقابله برخاست و كربلا را به صحنه همیشه زنده عشق خدایى و آزادگى مبدل ساخت. عاشورا اگر چه یك روز بود، اما دامنه تاثیر آن تا ابدیت كشیده شد و چنان در عمق دلها اثر گذاشته است كه همه ساله دهه محرم و به ویژه روز عاشورا، اوج عشق و اخلاص نسبت‏به معلم حریت و اسوه جهاد و شهادت، حسین بن‏على(ع) مى‏گردد و حتى غیر شیعیان نیز در مقابل عظمت آن آزادمردان سر تعظیم فرود مى‏آورند. عاشورا نشان دهنده معناى «حسین منى و انا من حسین‏» بود كه دین رسول خدا ( ص ) با خون سید الشهدا آبیارى شد و به تعبیر امام خمینى(ره) عاشورا، قیام عدالت‏خواهان با عددى قلیل و ایمان و عشقى بزرگ در مقابل ستمگران كاخ‏نشین و مستكبران غارتگر بود. حماسه عاشورا را زنان و مردانى ساختند كه مرگ سرخ و شهادت را بر زندگى ذلت‏بار ترجیح دادند تا گلواژه آزادى و آزادگى همواره در تاریخ سبز بماند. در این حماسه خونین بیشتر به نقش آفرین مردان و یارانى كه در ركاب حضرت به فیض عظیم شهادت نایل شدند توجه شده است و نقش زنان كمتر مورد توجه بوده است. تنها در حماسه عاشورا از اسوه صبر و مقاومت زینب كبرى (س) و نقش وى در پیام رسانى صحبت‏شده است و نقش دیگر زنان حماسه شعور و شرف و آزادگى مورد غفلت واقع شده است. زنان مسلمانان از بدو تولد اسلام به جهانیان نشان دادند كه از آگاهى و شناخت و شعور برخوردارند و بر خلاف آنچه سردمداران دفاع حقوق زن مى‏پندارند. در حقیقت نقش زنان در حماسه عاشورا همچون خود عاشورا جاوید خواهد ماند و آنان براى همیشه تاریخ پر بار شیعه بهترین الگوى ایمان و ایثار و اخلاص و فداكارى خواهند بود.

نقش زنان در حادثه خونبار عاشورا از ابعاد گوناگونى برخوردار است كه به بعضى از آنها اشاره مى‏شود:

1- مشاركت در جهاد 2- آموزش صبر 3- پیام رسانى 4- روحیه بخشى 5- پرستارى 6- مدیریت 7- حفظ ارزشها 8- تغییر ماهیت اسارت 9- عمق بخشیدن به بعد عاطفى و تراژدیك كربلا

الگو گیری ازعاشورا

تاریخ اسلام و شخصیت‌های برجستة اسلامی نیز برای مسلمانان در همة دوره‌ها الگو بوده است و تعالیم دین ما و اولیاء مكتب نیز توصیه كرده‌اند كه از نمونه‌های متعالی و برجسته در زمینه‌های اخلاق و كمال، سرمشق بگیریم. در میان حوادث تاریخ، «عاشورا» و «شهدای كربلا» از ویژگی خاصّی برخوردارند و صحنه صحنة این حماسه ماندگار و تك‌تك حماسه‌آفرینان عاشورا، الگوی انسان‌های حق‌طلب و ظلم‌ستیز بوده و خواهد بود، همچنان كه «اهل‌بیت ( ع )» بصورت عام‌تر، در زندگی و مرگ، در اخلاق و جهاد، در كمالات انسانی و چگونه زیستن و چگونه مردن، برای ما سرمشق‌اند. از خواسته‌های ماست كه حیات و ممات ما چون زندگی و مرگ محمد و آل محمّد باشد: «اَللهُمَّ اجْعَلْ مَحْیای مَحْیا مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَماتی مَماتَ محمّدٍ وَ آلِ مَحَمَّدٍ »

امام حسین ـ علیه السّلام ـ حركت خویش را در مبارزه با طاغوت عصر خودش، برای مردم دیگر سرمشق می‌داند و می‌فرماید: «فَلَكُمْ فی اُسوَةٌ» نهضت عاشورا، الهام گرفتة از راه انبیا، و مبارزات حقجویان تاریخ و در همان راستاست. استشهادی كه امام حسین ( ع ) به كار پیشینیان می‌كند، نشان‌دهندة این الگوگیری است. هنگامی كه حضرت می‌خواست از مدینه خارج شود، این آیه را می‌خواند: «فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً یتَرَقَّبُ قالَ رَبِّ نَجِّنی مِنَ الْقَوْمِ الظّالِمینَ»، قبل از حركت نیز در وصیتنامه‌ای كه به برادرش محمد حنفیه نوشت و مبنا و هدف و انگیزة خروج را بیان كرد، از جمله تكیة آن حضرت بر عمل به سیره جدّ و پدرش و پیمودن همان راه بود و نهضت خود را در همان خطّ سیر معرفی كرد: «وَ اَسیرَ بِسیرَةِ جَدّی و اَبی عَلِی بْنِ اَبی طالِبٍ» و سیرة پیامبر و علی ( ع ) را الگوی خویش در این مبارزه با ظلم و منكر دانست. این شیوه، تضمینی بر درستی راه و انتخاب است كه انسان مبارز، از اولیائ دین و معصومین الگو بگیرد و برای كار خود حجّت شرعی داشته باشد. در سخنی دیگر، آن حضرت فرموده است: «وَلی وَ لَهُمْ و لِكُلِّ مُسلمٍ بِرَسُولِ اللهِ اُسْوَة و پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله »

را اسوة خود و هر مسلمان دیگر قلمداد كرده است. پیامبر اكرم ( ص ) ، دو فرزندش امام حسن ( ع ) و امام حسین ( ع ) را «امام» معرفی كرده است، چه قیام كنند، چه بنشینند: «اِبْنای هذا اِمامانِ، قاما اَوْ قَعَدا» پس از قیام عاشورا نیز در همان خطّ امام و اسوه و الگو بودن امام حسین ( ع ) بود و عمل آن حضرت برای امّت می‌توانست سرمشق و سرخط باشد و مبنای مشاركت پیروان امامت در مبارزه با حكومت یزیدی باشد، مبارزه‌ای كه ریشه در جهاد همة پیامبران ربّانی و همة جهادهای مقدّس مسلمانان صدر اسلام در ركاب حضرت رسالت داشت.

در تاریخ اسلام نیز، بسیاری از قیام‌های ضد ستم و نهضت‌های آزادی‌بخش، با الهام از حركت عزّت‌آفرین عاشورا شكل گرفت و به ثمر رسید. حتّی مبارزات استقلال‌طلبانة هند به رهبری مهاتما گاندی، ثمرة این الگوگیری بود؛ همچنانكه خود گاندی گفته است: « من زندگی امام حسین ( ع )، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خوانده‌ام و توجّه كافی به صفحات كربلا نموده‌ام و بر من روشن شده است كه اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق امام حسین ( ع ) پیروی كند »

قائد اعظم پاكستان، محمدعلی جناح نیز گفته است: « هیچ نمونه‌ای از شجاعت، بهتر از آن‌كه امام حسین ( ع ) از لحاظ فداكاری و تهوّر نشان داد، در عالم پیدا نمی‌شود. به عقیدة من تمام مسلمین باید از سرمشق این شهیدی كه خود را در سرزمین عراق قربانی كرد، پیروی نمایند »

بارزترین نمونة آن، انقلاب اسلامی ایران بود كه درس‌ها و الگوهای عاشورا، قوی‌ترین دستمایة جهاد مردم بر ضدّ طاغوت و دفاع رزمندگان در جبهة نبرد هشت ساله به شمار می‌رفت. نبرد و شهادت مظلومانه برای رسوا ساختن ظالم، عمل به تكلیف در شدیدترین حالاتِ تنهایی و بی‌یاوری، رها نكردن هدف حتّی با كمبود نفرات و شهادت یاران، همه و همه از ثمرات الگوگیری از عاشورا بود.

امام امّت، در اسوه بودن عاشورا برای نهضت پانزده خرداد می‌فرماید: « ملّت عظیم‌الشأن، در سالروز شوم این فاجعة انفجارآمیزی كه مصادف با پانزده خرداد 42 بود، با الهام از عاشورا آن قیام كوبنده را به بار آورد. اگر عاشورا و گرمی و شور انفجاری آن نبود، معلوم نبود چنین قیامی بدون سابقه و سازماندهی واقع می‌شد. واقعة عظیم عاشورا از 61 هجری تا خرداد 42 و از آن تا قیام عالمی بقیة‌ الله اروحنا لمقدمه الفداء در هر مقطع انقلاب‌ساز است. » سزاوار است كه نهضت عاشورا از ابعاد مختلف، مورد بازنگری دقیق قرار گیرد و شیوه‌های مبارزه، خطوط اصلی تبلیغ، عوامل ماندگاری یك حركت انقلابی و ثمربخشی آن در طول سالیان متمادی، و درس‌هایی كه برای به حركت درآوردن ملّت‌های خفته و خمود در آن نهفته است، تبیین گردد و عاشورا به یك «مكتب» و «دانشگاه» تبدیل گردد.

پیام عاشورا

«السلام علیك یا ثارالله و ابن‏ثاره و الوتر الموتور»

عاشوراى سال 61 ه.ق فرا رسید ، و سید الشهداء(ع) كه همراه پاكباختگان دین خدا به صحراى كربلا آمده بود، در آفتاب سوزان ظهر عاشورا همچون نگین انگشترى در محاصره دشمنان اسلام و قرآن قرار گرفت. حسین بن‏على ( ع ) با دلى آرام، قلبى مطمئن و روحى بلند در برابر همه سردمداران كفر و مزدورانشان ایستاد و پیام عاشورا را چنین ابلاغ كرد: 

الف) آزادى و آزادگی
در بامداد عاشـــــورا، كه دشمنان بر گرد سید الشهداء امام حسین ( ع ) حلقه زده بودند به حضرت پیشنهاد بیعت‏ با یزید كردند و امام(ع) فرمودند : لا والله لا اعطیكم بیدى اعطاء الذلیل و لا اقر اقرار العبید. نه، به خدا سوگند، دستم را چون فردى خوار پیش شما دراز نمى‏كنم و چون بردگان ذلت و خوارى را نمى‏پذیرم. در نزدیكی ظهر عاشورا سید الشهداء پیام آزادى را تكرار كرد و فریاد برآورد: هیهات منا الذلة هرگز تن به ذلت نمى‏دهیم و زبونى و خوارى از جمع ما دور است. در آخرین لحظات كه پیكر پاره‏پاره‏ سید الشهداء بر روی زمین افتاده بود و خون خدا از رگهاى بریده‏اش بیرون مى‏زد و دشمنان از خدا بی خبر به سمت‏خیمه‏گاه اهل بیت ( ع ) یورش مى‏بردند، در زیر لب این چنین زمزمه كردند : یا شیعة آل ابى‏سفیان ان لم یكن لكم دین و كنتم تخافون المعاد فكونوا احرارا فى دنیاكم اى پیروان خاندان ابوسفیان، چنانچه دین خدا را كنار گذاشته‏اید و از روز رستاخیز نمى‏هراسید پس در دنیاى خویش آزاده باشید.

ب) عرفان با دید حقیقت
با نزدیكتر شدن ظهر عاشورا ، تهدید سپاهیان دشمن افزونتر می شد ، وحشت و اضطراب زنان و اطفال خردسال را فرا گرفته بود و حسین بن علی ( ع ) فرزند برومند حضرت فاطمه(س) تنهایى را احساس مى‏كرد. و در این میان سید الشهدا ( ع ) دستش را به سمت آسمان بلند كرد و با معبود خود این گونه سخن گفت: اللهم انت ثقتى فى كل كرب و انت رجائى فى كل شدة و انت لى فى كل امر نزل بى ثقة و عدة، كم من هم یضعف فیه الفؤاد و تقل فیه الحیلة و یخذل فیه الصدیق و یشمت فیه [به] العدو انزلته بك و شكوته الیك رغبة منى الیك عمن سواك ففرجته عنى و كشفته [و كفیتنیه] فانت ولى كل نعمة و صاحب كل حسنة و منتهى كل رغبة. بارالها، تو در هر اندوه و مشكلى مورد اعتماد منى; در هر سختى مایه امید و در هر امرى كه بر من وارد آید مورد اعتماد و پشتیبان من هستى. غمهایى سبب سستى قلب مى‏شود و راه چاره‏اندیشى را بر انسان مى‏بندد، در آن هنگام دوستان انسان را رها مى‏كنند و دشمنان به نكوهش مى‏پردازند; چه بسیار چنین غمهایى كه به درگاه تو روى آوردم، به تو شكایت كرده، از دیگران روى گرداندم و تو آن غمها را بر طرف ساختى. پس تو عطا كننده هر نعمت، صاحب هر خیر و نیكى و پایان هر آرزو و امیدى.

ج) نماز نیایش
هنگام اذان ظهر فرا رسید. یكی از یاران مخلص امام در ظهر عاشورا پیشنهاد اقامه نماز جماعت كرد، حضرت فرمودند: وقت نماز فرا رسیده است، خداوند تو را از نمازگزارن قرار دهد. آنگاه نماز را آغاز كرد و نزدیك به نیمى از مجاهدان از فیض جماعت آن حضرت كامیاب شدند. اقامه نماز در صحنه كربلا، به عنوان بالاترین پیام عاشورا، در زیارات منقول از ائمه اهل بیت(ع) مورد تاكید قرار گرفته است. زائران امام حسین(ع) به پیروى از معصومان(ع) در زیارت آن حضرت به این حقیقت والا اشاره مى‏كنند و مى‏گویند: ... اشهد انك قد اقمت الصلاة...

د) ایستادگی حق در برابر باطل
در روز عاشورا، حلقه محاصره دشمنان لحظه به لحظه تنگ‏تر مى‏شد و سختیهایش فزونى مى‏یافت. در آن هنگام، كه تشنگى بر زنان و اطفال روى آورده، یاران یكى پس از دیگرى شربت‏شهادت مى‏نوشیدند و خویشاوندان نزدیك و فرزندان حضرت در خون خویش دست و پا مى‏زدند. امام(ع) آن سنگدلان از خدا بى‏خبر را مخاطب ساخت و فرمودند: تبا لكم ایتها الجماعة و ترحا افحین استصرختمونا و لهین متحیرین... .

الا و ان الدعى بن الدعى قد ركزنى بین اثنتین بین السلة و الذلة و هیهات منا الذلة یا بى الله ذلك لنا و رسوله و المؤمنون و حجور طابت و ...

در پایان امام(ع) اشعار فروة بن‏مسیك مرادى را قرائت كردندكه آمده است :

اگر شما را شكست دادیم از قدیم چنین بوده‏ایم و تازگى ندارد اگر با شكست رو به رو شدیم باز مغلوب نشده‏ایم پیروزى در هر حال با جبهه حق است ما با ترس خوى نگرفته‏ایم اگر كشته شویم سرنوشت، شهادت در راه خداست.

ه) سجده كردن در برابر حق و حقانیت
بالاترین پیام سیدالشهداء، در روز عاشورا، تسلیم در برابر خداوند سبحان بود. یاران آن حضرت نیز چنین بودند و در برابر امام خویش مى‏گفتند: انى سلم لمن سالمكم و حرب لمن حاربكم الى یوم القیامة من تا روز قیامت، با هر كه با شما [معصومان] سازش كند، سازش مى‏كنم و با هر كه بر شما [معصومان] سر جنگ داشته باشد مى‏جنگم. یاران امام(ع) ظهر عاشورا، بعد از به جاى آوردن نماز ظهر، گویا بیعتى دیگر كردند و بر تسلیم بودن خویش در برابر فرماندهى چنین تاكید كردند: نفوسنا لنفسك الفداء و دماؤنا لدمك الوقاء فوالله لا یصل الیك و الى حرمك سوء و فینا عرق یضرب; جانهاى ما فداى جان تو باد [اى پسر فاطمه] و خونهاى ما فداى خون پاك تو باد. سوگند به خدا، تا وقتى جان در بدن داریم، هرگز به تو و اهل حرمت گزندى نخواهد رسید. سالار شهیدان با توجه به مصایب سنگینى چون در خون غلتیدن یاران، برادران و فرزندان و نیز جراحات فراوان پیكرش چهره بر خاكهاى گرم كربلا نهاد و حدیث عشق به خدا و تسلیم در برابر خالق را چنین زمزمه كرد:

صبرا على قضاءك یا رب، لا اله سواك یا غیاث المستغیثین، مالى سواك و لا معبود غیرك، صبرا على حكمك یا غیاث من لا غیاث له، یا دائما لانفاد له یا محیى الموتى یا قائما على كل نفس بما كسبت احكم بینى و بینهم و انت‏خیر الحاكمین.

خدایا، در برابر قضا و حكم حتمى‏ات صبر پیشه مى‏كنم. خالقى جز تو نیست; اى یاور یارى‏جویان، غیر از تو یاورى ندارم و جز تو معبودى نیست. حكم تو را مى‏پذیرم، اى فریادرس كسى كه فریادرسى ندارد; اى جاودانه‏اى كه پایانى ندارد، اى زنده‏كننده مردگان و اى قیومى كه بر اعمال همه افراد نظارت دارى، تو خود میان من و دشمنانت قضاوت كن; تو بهترین داورانى.

« السلام علیك یا ابا عبدالله الحسین ( علیه السلام ) »

پى‏نوشتها:

1ـ بنگرید : ادب الحسین وحماسه ، ص122-121، به نقل ازلهوف سید ابن طاووس ومقتل خوارزمی ونیز همان كتاب ادب الحسین … ص28، 105-104ونیز بلاغه الحسین ، ص 144و 157و…
2 ـ بحارالانوار، ج 98، ص 260، ح 41; زیارت بر اساس دستور امام جعفرصادق(ع) است. ترجمه جمله فوق چنین است: سلام و درود بر تو اى خون خدا و اى پسر خون خدا و اى كشته تنهایى كه انتقام خونت گرفته نشده است.
3 ـ بحارالانوار، ج 45، ص‏7; در كتبى چون مناقب ابن شهر آشوب جمله آخر را چنین نقل كرده‏اند... و لا افر فرار العبید. همانند بردگان از پیش شما فرار نخواهم كرد. (مناقب آل ابى‏طالب، ابن شهر آشوب مازندرانى، ج 4، ص 75; الكامل فى التاریخ، ابن‏اثیر، ج 4، ص‏63; اعلام الورى; اعلام الهدى، الطبرسى، ص 238) ، ص 51
4 ـ صحیفه نور، ج‏15، ص‏55 ، ص 205
5 ـ كامل ابن اثیر، ج 4، ص 60 - 61; ارشاد مفید، ص‏217; بحارالانوار، ج 45، ص 4.
6 ـ بحارالانوار، ج 45، ص 21; املهوف على قتلى الطفوف، سید بن‏طاووس، ص 165.
7 ـ .بحارالانوار، ج 98، ص 260.
8 ـ بحارالانوار، ج 45، ص 8; ص‏83، ح 10; املهوف على قتلى الطفوف، سید بن طاووس، ص‏6 - 155.
9 ـ مقتل الحسین(ع)، مقرم، ص 5 ، 304 ، 375
10 ـ كتاب پرتوى از عظمت‏حسین(ع- تالیف لطف الله صافى، ص‏217 201.
11 ـ منافقون، آیه‏8.
12 ـ نساء، آیه‏141.
13 ـ روزنامه رسالت،23/7/74.
14 ـ روزنامه جمهورى اسلامى،27/7/74 ، 13/2 /75
15 ـ مستدرك الوسائل، ج‏2، ص‏217.
16 ـ صحیفه نور، ج‏21، ص‏173.
17 ـ صحیفه نور. ج‏9. ص‏57
18 ـ همان. ج 14. ص 265 ،
19 ـ عوالم (امام حسین) ص‏3 و 4
20 ـ حیاة الامام الحسین، ج‏3، ص 378.